PELVİK İNFLAMATUAR HASTALIK: NEDİR VE DOĞURGANLIĞI NASIL ETKİLER

Cinsel yolla bulaşan hastalıkların (CYBH) neden infertilite (üreme yeteneğinin azalması) sorunlarına yol açabildiğini hiç merak ettiniz mi? Yanıtın önemli bir bölümünü pelvik inflamatuar hastalık - pelvic inflammatory disease (PID) oluşturmaktadır. PID, vajinanın ve üst genital sistemin bir enfeksiyonudur. Her yıl dünya genelinde milyonlarca kadını etkilemektedir. Kadınların %12,5'inde PID sonrasında infertilite görülmekte ve yaklaşık %25'inde kronik pelvik ağrı gelişmektedir.

Pelvik inflamatuar hastalık (PID) nedir?

PID, "çıkan (asendan)" enfeksiyon olarak da bilinir; alt genital kanaldan (vajina ve rahim ağzı) başlar ve yayılırken üst genital kanala (fallop tüpleri, rahim, yumurtalıklar) ilerler. PID'in nasıl sınıflandırıldığı; ortaya çıkış biçimine, süregelmesine ve klinik bir nedenin saptanıp saptanmadığına bağlıdır:

• Akut PID: Belirtiler ani veya şiddetli biçimde ortaya çıktığında akut PID olarak tanımlanır. Pelvik ve karın ağrısı, infertilite ve dış gebelik riskinde artış gibi uzun ve kısa süreli belirtilere neden olabilir.
• Subklinik PID: PID büyük ölçüde belirtisiz seyrettiğinde veya atipik biçimde ortaya çıktığında subklinik PID olarak adlandırılır. Genellikle, skar, hastalık veya hasar nedeniyle tıkanmış fallop tüpleri gibi pelvik inflamasyon göstergeleri bulunduğunda tanı konur.
• Tekrarlayan PID: İlk enfeksiyon yeterince tedavi edilmezse veya hasta yeniden primer bir enfeksiyona yakalanırsa birden fazla PID atağı görülebilir.

PID'e ne neden olur?

Vakaların en az %85'inde PID, tedavi edilmemiş klamidya ve gonore - en yaygın cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan (CYBE) ikisi - nedeniyle ortaya çıkar. Vakaların geri kalan %15'i, üreme sistemine ulaşarak enfeksiyona yol açan diğer bakteri türlerinin bir karışımından kaynaklanabilir; örneğin mycoplasma genitalium bakterisi (daha az görülen bir CYBH) ve bakteriyel vajinoza (en sık görülen vajinal enfeksiyon) yol açan patojenler. Bir kadında pelvik inflamatuar hastalık geliştiğinde, enfeksiyonun neden olduğu hasar, aynı bölgede gelecekte oluşabilecek enfeksiyonlara karşı kadını daha savunmasız hale getirebilir ve böylece infertilite riskini daha da artırabilir.

PID'in belirtileri nelerdir?

Subklinik PID başlangıçta çoğunlukla hiçbir belirti vermezken veya atipik, rahatsız edici olmayan belirtiler gösterirken, akut PID'in klinik olarak ölçülebilir belirtiler göstermesi daha olasıdır. Bu durum, subklinik PID'in ne yazık ki fark edilmeden geçme olasılığının daha yüksek olduğu anlamına gelebilir.

PID'in sık görülen belirtileri şunlardır:

• Alt karın bölgesinde ağrı
• Ateş
• Kötü kokulu, "olağandışı" vajinal akıntı
• Cinsel ilişki sırasında ağrı ve/veya kanama
• İdrar yaparken yanma
• Adet dönemleri arasında kanama

PID'in uzun vadeli, kronik etkileri olabilir mi?

PID'in yol açtığı komplikasyonlar arasında kronik pelvik ağrı, infertilite, dış gebelik ve yeniden PID geçirmeye karşı yüksek duyarlılık yer alır. Bu komplikasyonlar genellikle üreme organlarındaki hasar ve skarlaşma ile uzamış inflamasyonla ilişkilidir ve şunları içerir:

• Fallop tüplerinin hem dışında hem de içinde skar dokusu oluşumu; bu durum tüplerin tıkanmasına yol açabilir (tüp faktörüne bağlı infertilite ile ilişkilidir)
• Hayati tehlike oluşturabilen dış gebelik (rahim dışı gebelik)
• İnfertilite
• Uzun süreli pelvik/karın ağrısı
• Tubo-ovaryan apse
• Hidrosalpinks: Tüplerin içinde tıkanma ve şişme; tüp faktörüne bağlı infertilitenin (TFI) başlıca nedenidir.
• Gebe kalamama çoğunlukla fark edilen ilk belirtidir ve bu durum tüp bebek (in vitro fertilizasyon) sonuçlarını da olumsuz etkiler.

PID nasıl teşhis edilir ve tedavi edilir?

PID; pelvik muayene, cinsel yolla bulaşan hastalıklara yönelik testler ve diğer enfeksiyonlara yönelik testlerle teşhis edilir. Testler arasında genital sistem sürüntüleri, kan örnekleri, ultrasonografi ve biyopsiler yer alabilir.

• Pozitif bir sürüntü sonucu PID'i doğrular; ancak negatif bir sürüntü sonucu PID'in olmadığı anlamına gelmek zorunda değildir.
• Hafif ve orta şiddetteki PID genellikle antibiyotiklerle tedavi edilir. Daha ağır ve uzun süreli vakalarda cerrahi müdahale, apse drenajı veya uzatılmış antibiyotik tedavisi gerekebilir.

PID doğurganlığı etkiler mi?

PID tedavi edilebilir olsa da genital sistemde oluşturabileceği skarlar ve bazen bunun ardından gelişen infertilite çoğu zaman geri döndürülemez. Hem akut hem de subklinik PID; üreme organlarında hasara, tıkanıklıklara yol açarak veya üreme süreçlerini bozarak infertiliteye neden olabilir. Bu hasarların bir kısmı, örneğin fallop tüplerinin yolunu döşeyen mikroskobik kirpiklerdeki hasar, çıplak gözle görülemez. PID'e bağlı infertilitenin sonuçlarını yönetmek zor olabilir; çünkü PID'in başlattığı genital sistemdeki yapısal değişiklikler (fallop tüplerinin skar dokusu nedeniyle tıkanması gibi) genellikle kalıcıdır. Kadın infertilitesinin yaklaşık %15'inin PID ile ilişkili olduğu tahmin edilmektedir. Enfeksiyon rahim ağzının ötesine yayıldığında ve tüplerde silier aktivite kaybı, fibrozis ve tüplerin tıkanması gibi kalıcı hasar bulunduğunda bu durumun olasılığı artar.

PID ile ilişkili infertilite için risk faktörleri

PID nedenleri arasında, sıklıkla belirtisiz seyrettikleri için klamidya en yüksek infertilite riskini taşıyor gibi görünmektedir. Bazı çalışmalar bunun, bireysel bağışıklık yanıtlarının klamidyaya verdiği tepkiyle ve daha belirgin bir inflamatuar yanıtla da bağlantılı olabileceğini düşündürmektedir. İnfertilite, subklinik veya klinik PID geçirildikten sonra belirgin biçimde daha olası hale gelir.

İnfertilite riski şu durumlarda artar:

• PID için bakımın gecikmesi
• PID atak sayısının artması
• Enfeksiyonun daha şiddetli olması
• Fallop tüpünde hasar oluşması:

Hamileyken PID geçirebilir misiniz?

Nadir olmakla birlikte, PID gebelikle çakıştığında ilk trimesterde ortaya çıkma olasılığı daha yüksektir. Erken tespit edilirse antibiyotiklerle tedavi edilmesi hâlâ mümkündür; büyük olasılıkla damar yoluyla (bazı türlerin gebelik sırasında kullanılmaması daha iyidir). Bununla birlikte, gebelik sırasındaki PID, şu risklerde artış dahil olmak üzere ciddi komplikasyonlar için hâlâ bir risk faktörüdür: gebelik kaybı, özellikle PID'in gebe kalma sırasında mevcut olması hâlinde dış gebelik, erken doğum ve ağır vakalarda, özellikle PID'in neden olduğu tedavi edilmemiş bir dış gebeliğin tüp rüptürüne ve tehlikeli iç kanamaya yol açması durumunda anne ölümü. PID, doğumdan sonraki altı hafta içinde, genellikle rahim mukozasının iltihabı şeklinde, doğum sonrası enfeksiyon olarak da ortaya çıkabilir. Bunun sezaryen sonrasında görülme olasılığı daha yüksektir; vajinal yolla doğum yapan her 100 kadından yalnızca 1-3'ünde görülmektedir.

PID önlenebilir mi?

Cinsel olarak aktif olan tüm kadınlar potansiyel olarak PID geliştirme riski altındadır; ancak maruziyetinizi sınırlamak için alabileceğiniz önlemler vardır. Cinsel olarak aktifseniz ve henüz gebe kalmaya çalışmıyorsanız, cinsel ilişki sırasında bariyer yöntemlerinin kullanılması önemli bir koruyucu adımdır. Partnerleri prezervatifi tutarlı ve doğru biçimde kullanan, yumurtlayan bireylerde tekrarlayan PID veya infertilite gelişme olasılığı daha düşüktür. Mutlak koruma sağlamasa da prezervatif kullanımı enfeksiyon olasılığını %30-60 oranında azaltabilir.

Tarama

Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi'nin tüm sağlık hizmeti sağlayıcılarına aşağıdaki gruplarda tarama yapılmasını önermesi önemlidir:

• Cinsel olarak aktif olan tüm kadınlar
• Yeni bir cinsel partneri olan kadınlar
• Birden fazla cinsel partneri olan kadınlar
• Eş zamanlı partnerleri bulunan bir cinsel partneri olan kadınlar
• Cinsel yolla bulaşan bir hastalığı olan bir cinsel partneri olan kadınlar
• 25 yaşın altındaki tüm hamile kadınlar
• Tüm kadınlarda tedaviden yaklaşık 3 ay sonra yeniden değerlendirme
• Bildirilen cinsel davranışlara göre rektumda klamidya testi yapılması olasılığının değerlendirilmesi

Sonuç

Pelvik inflamatuar hastalık (PİH), hem kronik ağrıya hem de infertiliteye yol açabilir. Subklinik PİH ise sıklıkla fark edilmediği için doğurganlık açısından artmış bir risk oluşturabilir. Ayrıca, kadında açıklanamayan infertilite veya tüplerde tıkanıklık ortaya çıkana kadar subklinik PİH için tanı araçları çok net değildir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar PİH'in en sık nedenidir ve çoğu zaman asemptomatik olabilir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar için test yaptırmak (ve olası tüm cinsel partnerleri de aynısını yapmaya teşvik etmek) ve prezervatif gibi korunma yöntemlerini kullanmak, PİH'ten korunmanın en iyi iki yoludur.

Son olarak, hastalığın erken teşhis edilmesi ve tedavi edilmesi için uzman ve deneyimli bir jinekolog bulmak, hastalığın gelecekte doğurganlığınız üzerindeki etkilerinden kaçınmanın anahtarıdır. Pelvik inflamatuar hastalık ve tedavisi hakkında daha fazla bilgi edinmek için, bir danışmanlık görüşmesi amacıyla Üreme Tıbbı ve Fetal Tıp Merkezi - Dr. Alexandros Traianos ile iletişime geçiniz.