SPERM VE TESTİS DOKUSUNUN DONDURULMASI – SAKLANMASI

Tarihçe

Spermin dondurulabilmesi olasılığına ilişkin ilk bilgi, 1776 yılında Spallanzani tarafından, insan spermi ile kar üzerinde yapılan dondurma – çözdürme deneylerinin başarılı sonuçlanmasının ardından verilmiştir. Ancak esas anlamda ilk sperm dondurma işlemi 1949 yılında, Polge ve çalışma arkadaşlarının, -76 derece Celsius'ta dondurulan kuş spermi üzerinde gliserol maddesinin kriyoprotektif etkisini gözlemlemesiyle gerçekleşmiştir. 1953 yılında ise Sherman ve Bunge, %10'luk gliserol çözeltisi ve kuru buz kullanarak insan spermini ilk kez dondurmuşlardır. Gliserol çözeltisi ve sıvı azot içinde dondurulmuş spermatozoonlardan elde edilen ilk gebelik, aynı araştırma ekibi tarafından birkaç yıl sonra gerçekleştirilmiştir. 1970'li yıllarda ilk insan spermi kriyoprezervasyon bankaları kurulmuş, 1979 yılında tüp bebek yöntemiyle dünyaya gelen ilk çocuk olan Louis Brown'ın doğumu ise sperm dondurma tekniklerinin geliştirilmesine yeni bir ivme kazandırmıştır.

Sperm kriyoprezervasyonu – dondurulması nasıl yapılır?

Sperm, uygun bir işlemle dondurulabilir ve -196 derece Celsius'ta azot içeren kaplarda saklanabilir. En yaygın kullanılan yöntem, spermin üzerine %5 – 10 konsantrasyonda gliserol gibi uygun hacimde kriyoprotektif madde eklenmesini ve ardından numunenin soğutma kademelendirme cihazı kullanılarak veya kullanılmadan dondurulmasını içerir. Sonuçlarda büyük değişiklikler gözlenmemekle birlikte, son yıllarda kriyoprezervasyon yönteminin iyileştirilmesi amacıyla gliserolün yanı sıra yumurta sarısı, soya lesitini, amino asitler ve sitrat gibi başka maddeler içeren daha karmaşık çözeltiler de kullanılmaktadır. Dondurulmuş sperm, özelliklerini ve döllenme yeteneğini kaybetmeden uzun yıllar, hatta onlarca yıl saklanabilir.

Sperm dondurma – kriyoprezervasyonunun endikasyonları – avantajları.

• Kanser nedeniyle kemoterapi veya radyoterapi uygulanacak ve bunun doğurganlıklarını önemli ölçüde etkilemesi beklenen erkeklerde. İyi huylu veya kötü huylu tümör nedeniyle orşiyektomi veya prostatektomi uygulanacak erkeklerde, gelecekte doğurganlıklarını koruyabilmeleri için.
• Sterilizasyon (vazektomi – sperm kanallarının bağlanması) uygulanacak erkeklerde, doğurganlıklarının geri döndürülebilir olması için.
• Aşırı sigara kullanımı, yüksek ve günlük alkol tüketimi, mesleki risk faktörlerine (kimyasal maddeler, radyasyon, aşırı sıcak) günlük maruziyet gibi kötü yaşam koşullarına sahip olan ve sperm kriyoprezervasyonu yoluyla ileri gelecekte doğurganlıklarını korumak isteyen erkeklerde.
• Tüp bebek döngüsü uygulayan, ancak yumurta toplama günü eşin fiziksel olarak hazır bulunamayacağı çiftlerde (uzak iş seyahatleri, iş yerinde öngörülemeyen olaylar vb.).
• Ereksiyon sorunu olan ve boşalamayan veya boşalmada spermatozoon tamamen bulunmayan erkeklerde, spermatozoonlar doğrudan epididimis ve testisten toplanabilir ve toplanan spermatozoonlar, hastanın doğurganlığını koruyarak gelecekte kullanılmak üzere dondurulabilir.
• Bir kaza (omurga travması) geçirmiş ve sıklıkla boşalamayan erkeklerde, sperm miktarı ve kalitesi zamanla azalmaktadır. Bu durumlarda spermin mümkün olan en erken zamanda saklanması – korunması, doğurganlıklarını büyük ölçüde koruyabilir.
• İleri bir tarihte çocuk sahibi olmak isteyen ve üreme potansiyellerini, ihtiyatlı bir adım olarak güvence altına almak isteyen erkeklerde.
• Sperm kalitesini iyileştirmeye yönelik tedaviyi başarıyla tamamlamış, ancak bu sonucu sürdürme olasılığı düşük olan erkeklerde; kriyoprezervasyon ile o an miktar ve kalite açısından yeterli olan spermlerini dondurabilirler.
• Ciddi oligoasthenospermi (oligoastenospermi) olan erkeklerde, boşalma materyalinin birden fazla örnekten toplanması gerektiğinde.

Sperm bankalarının oluşturulması ve sperm bağışının, ciddi azoospermi sorunuyla karşılaşan çiftler için herhangi bir zamanda kullanılması imkânı sağlanmıştır.