Όταν ένα ζευγάρι ή μια γυναίκα ξεκινά να σκέφτεται την εξωσωματική, συνήθως αναζητά αμέσως ένα ποσοστό. «Πόσες πιθανότητες έχω;» είναι η πιο φυσική και συχνή ερώτηση. Η αλήθεια, όμως, είναι ότι κανένα ποσοστό δεν έχει πραγματική αξία αν δεν το δούμε μέσα στο σωστό πλαίσιο. Και το βασικότερο πλαίσιο είναι η ηλικία.
Οι επίσημοι φορείς που συλλέγουν και ελέγχουν δεδομένα εξωσωματικής, όπως η HFEA στο Ηνωμένο Βασίλειο και το CDC στις ΗΠΑ, είναι σαφείς: η ηλικία της γυναίκας είναι από τους σημαντικότερους παράγοντες επιτυχίας, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιούνται δικά της ωάρια. Αυτό δεν σημαίνει ότι το αποτέλεσμα καθορίζεται μόνο από την ηλικία, αλλά σημαίνει ότι κάθε συζήτηση για πιθανότητες που αγνοεί την ηλικιακή ομάδα είναι ελλιπής.
Τι δείχνουν τα επίσημα στοιχεία
Η HFEA αναφέρει ότι το 2022 τα μέσα ποσοστά εγκυμοσύνης μετά από IVF με εμβρυομεταφορά ήταν 42% για ασθενείς 18-34 ετών, 16% για ασθενείς 40-42 ετών και 9% για ασθενείς 43-44 ετών όταν χρησιμοποιούνταν δικά τους ωάρια. Αντίστοιχα, τα προκαταρκτικά ποσοστά γεννήσεων ανά εμβρυομεταφορά ήταν 35% στις ηλικίες 18-34, 10% στις 40-42 και 5% στις 43-44.
Οι αριθμοί αυτοί είναι ενδεικτικοί και δεν αποτελούν πρόβλεψη για κάθε γυναίκα. Παρ’ όλα αυτά, περιγράφουν μια σταθερή βιολογική τάση: μετά τα 35, και ακόμη περισσότερο μετά τα 40, η πιθανότητα επιτυχίας μειώνεται αισθητά. Το CDC, από την άλλη, υπογραμμίζει ότι οι επιτυχίες διαφοροποιούνται ανά ηλικιακή ομάδα και ότι τα στοιχεία πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή, καθώς τα δεδομένα επηρεάζονται από το προφίλ των περιστατικών και τις ιδιαιτερότητες κάθε κλινικής.
Γιατί μειώνονται τα ποσοστά με την ηλικία
Η εξήγηση δεν σχετίζεται απλώς με το πέρασμα του χρόνου. Στην πράξη επηρεάζονται δύο βασικοί παράγοντες. Αρχικά, η ωοθηκική εφεδρεία μειώνεται σταδιακά, με αποτέλεσμα συχνά να συλλέγονται λιγότερα ωάρια ανά κύκλο. Παράλληλα, μεταβάλλεται και η ποιότητα των ωαρίων, γεγονός που αυξάνει την πιθανότητα χρωμοσωμικών ανωμαλιών, μειώνει τη δυναμική εμφύτευσης και αυξάνει τον κίνδυνο αποβολής.
Για τον λόγο αυτό, μετά τα 40 παρατηρείται η πιθανότητα αποβολής, αλλά και η ανάγκη να αξιολογηθεί πιο προσεκτικά το συνολικό αναπαραγωγικό πλάνο. Η ηλικία από μόνη της δεν αποκλείει μια επιτυχημένη προσπάθεια, επηρεάζει όμως έντονα τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύονται τα αποτελέσματα κάθε κύκλου.
Πώς πρέπει να διαβάζονται σωστά τα ποσοστά
Ένα από τα πιο συχνά λάθη είναι η σύγκριση διαφορετικών δεικτών χωρίς σαφή διάκριση. Είναι σημαντικό να τονιστεί πως είναι ξεχωριστό το ποσοστό ανά εμβρυομεταφορά καθώς διαφέρει από το ποσοστό ανά κύκλο ή ανά ωοληψία. Το CDC εξηγεί ότι διαφορετικοί δείκτες αποτυπώνουν διαφορετικά στάδια της θεραπείας. Άλλο είναι το ποσοστό να φτάσει ένας κύκλος σε ωοληψία, άλλο να προκύψει μεταφορά και άλλο να έχουμε ζώντα νεογνά μετά από όλες τις μεταφορές που συνδέονται με μια ωοληψία.
Το δεύτερο λάθος είναι να συγκρίνουμε κλινικές σαν να επρόκειτο για ομοιόμορφες ομάδες. Μια μονάδα που αναλαμβάνει πιο σύνθετα περιστατικά ή γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας μπορεί να εμφανίζει χαμηλότερα συνολικά ποσοστά, χωρίς αυτό να αντανακλά χαμηλότερη ποιότητα ιατρικής φροντίδας.
Τι αλλάζει όταν χρησιμοποιούνται δότρια ωάρια
Τα ποσοστά που πέφτουν έντονα με την ηλικία αφορούν κυρίως τις περιπτώσεις όπου χρησιμοποιούνται ωάρια της ίδιας γυναίκας. Στις θεραπείες με δότρια ωάρια, το καθοριστικό βιολογικό στοιχείο είναι η ηλικία του ωαρίου και όχι της λήπτριας με τον ίδιο τρόπο. Το CDC αναφέρει ότι τα αποτελέσματα σε αυτές τις περιπτώσεις δεν κατηγοριοποιούνται με βάση την ηλικιακή ομάδα όπως συμβαίνει στους κύκλους με ωάρια της ίδιας γυναίκας, ενώ η ASRM επισημαίνει ότι η δωρεά ωαρίων μπορεί να παρακάμπτει σε μεγάλο βαθμό τη μείωση της εμφύτευσης και των ποσοστών γέννησης που σχετίζονται με την ηλικία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ηλικία της λήπτριας παύει να έχει σημασία. Μεγαλύτερη ηλικία σημαίνει αυξημένη προσοχή για μαιευτικούς κινδύνους και προϋποθέτει προσεκτικό προγεννητικό και παθολογικό έλεγχο.
Τι πρέπει να κρατήσετε
Αντί να αναζητά κανείς ένα σταθερό ποσοστό επιτυχίας, είναι πιο χρήσιμο να εξετάζεται ποιο είναι το ρεαλιστικό εύρος πιθανοτήτων με βάση:
- την ηλικία
- τα αποθέματά
- το ιστορικό
- το σχέδιο θεραπείας που προτείνεται
Η ηλικία δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας, αλλά αποτελεί συνήθως το σημείο εκκίνησης της πρόγνωσης.
Σημαντική σημείωση
Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά εξατομικευμένη ιατρική εκτίμηση. Η απόφαση για περαιτέρω έλεγχο, επιλογή θεραπείας και χρονοδιάγραμμα πρέπει να λαμβάνεται σε συνεργασία με εξειδικευμένο ιατρό αναπαραγωγής.
