Η ερώτηση «μέχρι ποια ηλικία μπορεί να γίνει εξωσωματική;» είναι από τις πιο συχνές που δεχόμαστε, και δικαιολογημένα. Πολλές γυναίκες φτάνουν στη φάση της διερεύνησης ή της θεραπείας σε μεγαλύτερη ηλικία από ό,τι συνέβαινε παλαιότερα. Όμως εδώ πρέπει να ξεχωρίσουμε δύο διαφορετικά πράγματα: τι επιτρέπει ο νόμος και τι είναι ιατρικά εφικτό ή λογικό. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με την οδηγία της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής μετά τον Ν. 4958/2022, όταν το υποβοηθούμενο πρόσωπο είναι γυναίκα, ως ηλικία φυσικής ικανότητας αναπαραγωγής νοείται το πεντηκοστό τέταρτο έτος, δηλαδή 54 έτη και 0 ημέρες κατά την ημέρα της εμβρυομεταφοράς. Αυτό σημαίνει ότι η θεραπεία δεν επιτρέπεται απεριόριστα, αλλά ούτε σταματά πλέον αυτόματα στα 50 όπως παλαιότερα.
Τι ισχύει από τα 50 έως τα 54 έτη
Η ίδια οδηγία ξεκαθαρίζει ότι σε γυναίκες από 50 έτη και 1 ημέρα έως 54 έτη και 0 ημέρες η εφαρμογή μεθόδου ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής μπορεί να γίνει μόνο μετά από άδεια της ΕΑΙΥΑ. Για να δοθεί αυτή η άδεια, απαιτούνται συγκεκριμένα δικαιολογητικά και πρόσφατες γνωματεύσεις, μεταξύ άλλων από γυναικολόγο, καρδιολόγο ή παθολόγο και ιατρό που αξιολογεί την κατάσταση των μαστών. Η άδεια έχει ισχύ ενός έτους και σε κάθε περίπτωση δεν μπορεί να υπερβαίνει το 54ο έτος κατά την εμβρυομεταφορά. Με απλά λόγια, ο νόμος δεν λέει «μετά τα 50 όλα επιτρέπονται». Λέει ότι υπάρχει μια αυστηρά ρυθμισμένη εξαίρεση, υπό όρους και μετά από επίσημη αξιολόγηση. Επιπλέον, η ίδια η Αρχή επισημαίνει ότι η τελική απόφαση για το αν μια γυναίκα άνω των 50 θα υποβληθεί σε θεραπεία παραμένει στην κρίση του θεράποντος ιατρού, ο οποίος οφείλει να σταθμίσει τον συνολικό ιατρικό κίνδυνο.
Γιατί το βιολογικό ρολόι δεν παγώνει επειδή υπάρχει νόμος
Το γεγονός ότι η θεραπεία μπορεί να επιτρέπεται μέχρι συγκεκριμένη ηλικία δεν σημαίνει ότι οι πιθανότητες επιτυχίας παραμένουν ίδιες. Η HFEA στο Ηνωμένο Βασίλειο αναφέρει ενδεικτικά ότι τα ποσοστά κύησης ανά fresh embryo transfer είναι πολύ υψηλότερα στις ηλικίες 18-34 σε σχέση με τις ηλικίες 40-42 και 43-44. Αντίστοιχα, και το CDC τονίζει ότι η ηλικία είναι από τους σημαντικότερους παράγοντες ερμηνείας των ποσοστών επιτυχίας. Αυτό σχετίζεται κυρίως με δύο βιολογικές παραμέτρους: τον αριθμό των διαθέσιμων ωαρίων και την ποιότητά τους. Με τα χρόνια, δεν μειώνεται μόνο το απόθεμα, αλλά αυξάνονται και οι πιθανότητες χρωμοσωμικών ανωμαλιών στα ωάρια, γεγονός που επηρεάζει τη γονιμοποίηση, την εμφύτευση και τη διατήρηση της κύησης.
Άρα υπάρχει σωστή ηλικία;
Η σωστή απάντηση δεν είναι ένας απόλυτος αριθμός που ισχύει για όλες. Υπάρχει όμως σαφής ιατρική πραγματικότητα: όσο νωρίτερα γίνεται η αξιολόγηση, τόσο περισσότερες επιλογές υπάρχουν. Για μια γυναίκα 32 ή 35 ετών η συζήτηση είναι διαφορετική από ό,τι για μια γυναίκα 42, 45 ή 51 ετών. Γι’ αυτό και η εξωσωματική δεν αποφασίζεται μόνο με βάση το έτος γέννησης. Χρειάζεται συνδυασμός ιστορικού, ορμονικού ελέγχου, υπερηχογραφικής εικόνας, προηγούμενων κυήσεων ή αποτυχιών και της συνολικής κατάστασης υγείας. Σε μεγαλύτερες ηλικίες, η εκτίμηση αυτή γίνεται ακόμη πιο σημαντική γιατί δεν αρκεί να ρωτήσουμε «αν επιτρέπεται», αλλά και «αν έχει ρεαλιστική πιθανότητα να βοηθήσει».
Τι πρέπει να κρατήσετε
Αν θέλετε μια πρακτική σύνοψη, είναι η εξής: στην Ελλάδα η εξωσωματική επιτρέπεται μέχρι τα 54 έτη, αλλά από τα 50 έως τα 54 απαιτείται ειδική άδεια της ΕΑΙΥΑ και πλήρης ιατρική τεκμηρίωση. Αυτό όμως είναι μόνο το νομικό μέρος. Το αν μια θεραπεία είναι πραγματικά κατάλληλη ή έχει ρεαλιστική προοπτική εξαρτάται από τη βιολογική ηλικία των ωαρίων, το ιστορικό σας και τη συνολική σας υγεία.
Σημαντική σημείωση
Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά εξατομικευμένη ιατρική εκτίμηση. Η απόφαση για περαιτέρω έλεγχο, επιλογή θεραπείας και χρονοδιάγραμμα πρέπει να λαμβάνεται σε συνεργασία με εξειδικευμένο ιατρό αναπαραγωγής.
